u艣miechni臋ty noworodek patrz膮cy w g贸r臋

Metoda Porozumienia Bez Przemocy, a uczucia dziecka

鈥濧nalizuj膮c cudze post臋powanie, w rzeczywisto艣ci uzewn臋trzniamy w艂asne potrzeby i systemy warto艣ci鈥. – to s艂owa doktora Marshalla B. Rosenberga, kt贸ry jest tw贸rc膮 Nonviolent Communication 鈥 NVC. Metoda Porozumienia Bez Przemocy NVC zwraca uwag臋 na moc s艂贸w, kt贸re mog膮 rani膰 i prowokowa膰 niechciane zachowania. Pomaga unikn膮膰 oceniania innych i zamiast tego, u艂atwia odczytanie potrzeb w艂asnych oraz rozm贸wcy.

Kim by艂 dr Marshall B. Rosenberg?

Pisz膮c o Porozumieniu Bez Przemocy, warto przedstawi膰 sylwetk臋 jego tw贸rcy. Dr Marshall B. Rosenberg 偶y艂 w latach 1934 鈥 2015 i by艂 ameryka艅skim psychologiem klinicznym. Na wyb贸r jego 艣cie偶ki zawodowej mia艂y wp艂yw do艣wiadczenia z m艂odo艣ci. Wielokrotnie by艂 艣wiadkiem przemocy na tle rasowym, a tak偶e sam pada艂 jej ofiar膮. To sprawi艂o, 偶e chcia艂 znale藕膰 odpowied藕, dlaczego ludzie zachowuj膮 si臋 agresywnie i czerpi膮 z tego przyjemno艣膰.

Ju偶 jako doktor psychologii klinicznej, Rosenberg pracowa艂 w a偶 60 krajach na 艣wiecie, m.in. jako mediator w miejscach ogarni臋tych konfliktem zbrojnym, czy jako trener w plac贸wkach o艣wiaty. By艂 te偶 mentorem dla wielu rodzic贸w. Dzisiaj idee Porozumienia Bez Przemocy wypracowane przez niego s膮 cz臋sto u偶ywane w przedszkolach i 偶艂obkach.

Na czym opiera si臋 metoda Porozumienia Bez Przemocy?


Nonviolent Communication opiera si臋 przede wszystkim na 4 filarach:

  • OBSERWACJI (z pomini臋ciem oceny i interpretacji sytuacji),
  • UCZUCIU (nazwanie pojawiaj膮cego si臋 w nas uczucia),
  • POTRZEBY (refleksja, jak膮 potrzeb臋 chcemy zaspokoi膰 i sk膮d u nas owo uczucie)
  • PRO艢BY (co powinni艣my zrobi膰, aby zaspokoi膰 potrzeb臋).

NVC pomaga doj艣膰 do porozumienia i zaspokojenia swoich potrzeb dzi臋ki empatii dla drugiego cz艂owieka i wstrzymywaniu si臋 od os膮d贸w.

NVC w kontakcie z dzie膰mi


Porozumienie Bez Przemocy pomaga dzieciom uwierzy膰 siebie. Staj膮 si臋 bardziej 艣wiadome emocji, kt贸re prze偶ywaj膮. Jest to szczeg贸lnie wa偶ne dla ma艂ych szkrab贸w, kt贸re dopiero ucz膮 si臋 pojawiaj膮cych si臋 w nich uczu膰 i staraj膮 si臋 sobie z nimi poradzi膰. NVC przekonuje te偶, 偶e wra偶liwo艣ci i z艂ych emocji nie nale偶y si臋 ba膰 i ich unika膰. Uczuciowo艣膰 pozwala na wi臋ksz膮 samo艣wiadomo艣膰 oraz dostrze偶enie potrzeb.

Istnieje coraz wi臋cej 偶艂obk贸w i przedszkoli, kt贸re opieraj膮 swoj膮 prac臋 z dzie膰mi na zasadach Porozumienia Bez Przemocy. Jedn膮 z takich plac贸wek s膮 偶艂obki BeBaby w Krakowie. Dzi臋ki temu, mali podopieczni maj膮 szans臋 na pe艂ne zrozumienie i empati臋 ze strony opiekun贸w. To w艂a艣nie od doros艂ych maluchy ucz膮 si臋 radzenia sobie z emocjami i odkrywania w艂asnych potrzeb.

Dziewczynka z rodzicami poznaj臋 艣wiat

Poznaj臋 艣wiat!

Na pocz膮tkowym etapie, kiedy dziecko jeszcze nie siedzi i nie chodzi, mo偶e poznawa膰 艣wiat w ograniczonym zakresie, g艂贸wnie na r臋kach rodzic贸w czy innych cz艂onk贸w rodziny. Ale z up艂ywem kolejnych miesi臋cy 偶ycia wida膰 u maluszka coraz to wi臋ksz膮 ciekawo艣膰 i ch臋ci poznawcze. To, razem z coraz to wi臋kszymi mo偶liwo艣ciami ruchowymi, stymuluje dziecko do kolejnych etap贸w rozwoju, jak raczkowanie, stawanie na dw贸ch nogach i pierwsze samodzielne kroki. To fajny czas, kiedy dziecko szybko si臋 zmienia i poznaj臋 艣wiat.

Mamo, poznaj臋 艣wiat!

N贸偶ki coraz bardziej samodzielne. Ten etap przewa偶nie ma miejsce w 9 miesi膮cu 偶ycia, ale dzieci rozwijaj膮 si臋 w r贸偶nym tempie i czasem ju偶 8 miesi膮c przynosi zmiany. Najpierw dziecko usi艂uje podnosi膰 si臋 na dw贸ch n贸偶kach i prostuje je energicznie, trenuj膮c 鈥瀢ybijanie鈥. Kiedy poczuje si臋 pewnie, sygnalizuje ch臋膰 opuszczenia bezpiecznych kolan mamy czy taty. Wtedy cz臋sto stara si臋 stawa膰 o w艂asnych si艂ach, wykorzystuj膮c do podparcia meble. Kiedy ju偶 ustabilizuje postaw臋 i 鈥瀋hwyci pion鈥, zaczyna przemieszcza膰 si臋 wzd艂u偶 mebla, ale ca艂y czas trzyma si臋 go kurczowo. Kolejny etap to nie艣mia艂e pr贸by puszczenia tego oparcia i przej艣cia kilku krok贸w bez pomocy. Niekt贸re dzieci wykazuj膮 ch臋膰 trzymania opiekuna za r臋k臋, inne s膮 ca艂kiem niezale偶ne. I tak zaczyna si臋 czas stawiania pierwszych, nieporadnych krok贸w, ale te偶 pokonywania coraz wi臋kszych dystans贸w.

Ma艂y zdobywca

Wtedy te偶 dziecko poznaje mn贸stwo nowych przedmiot贸w, chce wszystkiego dotyka膰 i pr贸bowa膰. Interesuj膮 je przedmioty na meblach, ale tak偶e te schowane w szafkach. My mo偶emy niejednokrotnie obserwowa膰 szeroki u艣miech malucha, kt贸ry otwiera szafk臋 lub przesuwa jaki艣 przedmiot.

Doros艂e jedzenie

Oczywi艣cie mleko i kaszki dalej s膮 w jad艂ospisie, ale nie tylko. Ten etap wzmo偶onej aktywno艣ci to tak偶e zwi臋kszone potrzeby pokarmowe. Dziecko powinno ju偶 je艣膰 u偶ywaj膮c swoich nowych z臋b贸w. Wiadomo, 偶e nie karmimy go ca艂kiem doros艂ymi potrawami, kt贸re te偶 nie zawsze s膮 zdrowe dla dzieci, ale ju偶 zupki z kawa艂kami warzyw, potrawki mi臋sne z ry偶em czy te偶 przetarte owoce to odpowiednie pozycje 偶ywieniowe. Wprowadzanie kolejnych element贸w pokarmowych to tak偶e sytuacja, kiedy dziecko poznaje nowe smaki i konsystencje.

Rola rodzica

Dla rodzic贸w zaczyna si臋 wtedy trudny czas. Owszem rozw贸j dziecka to wynagradza, ale trzeba zdwoi膰 wysi艂ki. Przede wszystkim wa偶ne jest zapewnienie dziecku bezpiecze艅stwa, a to nie 艂atwa sprawa. Konieczne trzeba usun膮膰 wszelkie zagro偶enia, kt贸re znajduj膮 si臋 w zasi臋gu ciekawskich r膮czek.

Najpopularniejsze zagro偶enia:

  • Wszelkie ci臋偶kie i ostre ozdoby na meblach (trzeba prze艂o偶y膰 je wy偶ej)
  • Truj膮ce ro艣liny doniczkowe (dziecko nie mo偶e mie膰 do nich dost臋pu)
  • Szuflady i szafki (konieczne zabezpieczenia przed przytrza艣ni臋ciem paluszk贸w)
  • Schody (zabezpieczenie to zamykana furtka)
  • Ostre rogi mebli (mo偶na kupi膰 specjalne nak艂adki)
  • Piece, grzejniki, kominki (mo偶na zamontowa膰 barierk臋 odgradzaj膮c膮)
NVC co to jest?

NVC 鈥 czym jest porozumienie bez przemocy?

NVC, czyli porozumienie bez przemocy lub inaczej empatyczna komunikacja, komunikacja konstruktywna lub j臋zyk serca. Takie nazewnictwo wynika z tego, 偶e osoby realizuj膮ce NVC staraj膮 si臋 nawi膮za膰 ze sob膮 kontakt oparty na zrozumieniu i szacunku. Przewaga rozwojowa i intelektualna doros艂ego opiekuna nad ma艂ym dzieckiem jest oczywista, jednak偶e nie oznacza ona, 偶e doros艂y powinien traktowa膰 j膮 jako pow贸d do traktowania dziecka z g贸ry i nie uwa偶ania go za r贸wnorz臋dnego partnera w rozmowie [1, 2, 3].

NVC: co to jest?

Porozumienie bez przemocy zak艂ada, 偶e potrzeby os贸b, kt贸re komunikuj膮 si臋 ze sob膮, powinny zosta膰 zaspokojone w pokojowy spos贸b. Dzi臋ki temu kontakt z dzieckiem cechuje si臋 wysok膮 jako艣ci膮 i sprzyja budowaniu wi臋zi. Stosowanie NVC w komunikacji z maluchem jest proste, jednak wymaga pewnej praktyki i posiadania pewnych podstaw teoretycznych. Tw贸rcza metody 鈥 Marshall Rosenberg za艂o偶y艂, 偶e aby poprawnie realizowa膰 konstruktywna komunikacj臋 nale偶y pos艂ugiwa膰 si臋 metod膮 4 krok贸w. Po pierwsze, nale偶y odnie艣膰 si臋 do fakt贸w, do obserwacji zwi膮zanych z danym wydarzeniem. Drugim krokiem jest d膮偶enie do wyra偶enia uczu膰 os贸b uczestnicz膮cych w komunikacji. Po trzecie, wa偶ne jest wyra偶enie swoich potrzeb. Czwartym, ostatnim krokiem stosowanym w porozumieniu bez przemocy jest formu艂owanie jasnej, konstruktywnej pro艣by [1, 2, 3].

Co wi臋cej?

Bardzo istotnym aspektem stosowania NVC jest uwzgl臋dnienie potrzeb obu stron komunikacji. Warto podkre艣li膰, 偶e dziecko jest pe艂noprawnym uczestnikiem komunikacji. Jednak to zadaniem doros艂ego jest moderowanie rozmowy w taki spos贸b, by spe艂nia艂a ona za艂o偶enia porozumienia bez przemocy. Dzieci, praktykuj膮c z opiekunami stosowanie tej metody, same r贸wnie偶 si臋 jej ucz膮. W wielu przypadkach rodzic lub opiekun nie reprezentuje ani odbiorcy, ani nadawcy komunikatu, ale raczej moderuje kontakt pomi臋dzy dzie膰mi.

NVC przyk艂ady

Wyobra藕my sobie sytuacj臋, w kt贸rej dwoje dzieci przybiega do nas z p艂aczem i pretensjami. S膮 wyra藕nie skonfliktowane, a jedno z nich (za艂贸偶my, 偶e b臋dzie to dziewczynka) donosi, 偶e kolega 艣cisn膮艂 j膮 mocno za r臋k臋. Ch艂opiec z kolei zaprzecza temu. W takiej sytuacji rola opiekuna mog艂aby sprowadza膰 si臋 do s臋dziego. Tego, kt贸ry rozs膮dza win臋 i wymierza sprawiedliwo艣膰 i cz臋sto w klasycznie rozumianym post臋powaniu wychowawczym tak w艂a艣nie by si臋 sta艂o. Ch艂opiec najprawdopodobniej dosta艂by nagan臋 za to, 偶e 鈥瀗ie umie si臋 艂adnie bawi膰鈥, a dziewczynce poleconoby, 偶eby nie p艂aka艂a z byle powodu. Dlaczego taka sytuacja jest ca艂kowicie niewskazana? Po pierwsze, ka偶de z dzieci czu艂oby si臋 pokrzywdzone i niedostatecznie wys艂uchane. Druga rzecz – potrzeby 偶adnego z dzieci nie zosta艂yby zaspokojone. Po trzecie za艣, konflikt pomi臋dzy r贸wie艣nikami w zasadzie nie zosta艂by rozwi膮zany. Koledzy prawdopodobnie nie chcieliby si臋 ze sob膮 zapewne bawi膰 jeszcze przez d艂u偶szy czas. Warto wi臋c w takiej sytuacji zdecydowa膰 si臋 na komunikacj臋 bez przemocy.

Na czym polega porozumienie bez przemocy?

Porozumienie bez przemocy zak艂ada natomiast, 偶e pierwszym krokiem powinno by膰 poproszenie obojga dzieci po kolei, by opisa艂y same fakty 鈥 co si臋 konkretnie wydarzy艂o, jak to wygl膮da艂o, w jaki spos贸b ch艂opiec chwyci艂 za r臋k臋 dziewczynk臋 i w jakich okoliczno艣ciach. Po drugie, nale偶y poprosi膰 dzieci o to, by powiedzia艂y, jak si臋 czu艂y w tej sytuacji. By膰 mo偶e ju偶 na tym etapie oka偶e si臋, 偶e kolega po prostu chcia艂 si臋 pobawi膰 z r贸wie艣niczk膮 i z艂apa艂 j膮 mocno za r臋k臋, by poci膮gn膮膰 w swoj膮 stron臋 i by zaproponowa膰 zabaw臋. Jednak jako dziecko energiczne, w艂o偶y艂 w to zbyt wiele si艂y, przez co sprawi艂 kole偶ance b贸l i przykro艣膰.

Je偶eli do powy偶szych ustale艅 nie dojdzie na etapie drugim, prawdopodobnie dojdzie do nich podczas realizacji trzeciego kroku, czyli na etapie analizowania potrzeb. By膰 mo偶e potrzeby dziewczynki pozostawa艂y w danym momencie w sprzeczno艣ci z potrzebami ch艂opca 鈥 chcia艂a si臋 pobawi膰 swoj膮 lalk膮 lub doko艅czy膰 zamek z piasku. Te ustalenia s膮 wa偶n膮 sk艂adow膮 dochodzenia dzieci do porozumienia. Na ostatnim kroku nale偶y skupi膰 si臋 na konkretnych pro艣bach, kt贸re mog膮 sformu艂owa膰 dzieci lub opiekun mo偶e im w tym pom贸c.

Warto podkre艣li膰, 偶e porozumienie bez przemocy nadaje si臋 do komunikacji z dzie膰mi w zasadzie w ka偶dym wieku. Nawet maluszki, kt贸re dopiero rozpoczynaj膮 swoj膮 przygod臋 z werbaln膮 komunikacj膮 mog膮 by膰 od najm艂odszych lat uczone, by rozmawia膰 z doros艂ymi i z r贸wie艣nikami zgodnie z za艂o偶eniami metody NVC [1, 2, 3].

Przyk艂ady NVC – jakie s膮?

Jakie s膮 konsekwencje stosowania porozumienia bez przemocy? Mo偶na wyr贸偶ni膰 co najmniej cztery r贸偶ne korzy艣ci, kt贸re zwi膮zane s膮 z wykorzystywaniem konstruktywnej komunikacji.

艢wiadome uczucia i potrzeby

Po pierwsze, dziecko nauczy si臋 u艣wiadamia膰 sobie swoje uczucia i potrzeby. Ka偶de dzia艂anie, a szczeg贸lnie takie, kt贸re wykonywane jest przez ma艂e dziecko d膮偶y do zaspokojenia jakie艣 potrzeby. Na przyk艂ad, dziecko biega po pokoju i 鈥瀝ozrabia鈥, poniewa偶 chce zwr贸ci膰 na siebie nasz膮 uwag臋. Zaspokaja w ten spos贸b potrzeb臋 blisko艣ci, bezpiecze艅stwa, bycia wa偶nym. Co wi臋cej, r贸wnie偶 rodzic nauczy si臋 lepiej rozumie膰 potrzeby i uczucia malucha je偶eli od pocz膮tku b臋dzie si臋 z nim komunikowa艂 zgodnie z zasadami NVC [1, 2, 3].

Empatia

Po drugie, dzi臋ki konstruktywnej komunikacji dziecko uczy si臋 empatii. Maluch, kt贸ry poznaje uczucia i potrzeby innych os贸b staje si臋 ich bardziej 艣wiadomy i bardziej otwarty na ich realizowanie. Szczeg贸lnie istotne w tym zakresie jest unikanie os膮dzania czy krytykowania. Potrzeby istniej膮 i nic tego nie zmieni. Zmieni膰 mo偶na jedynie spos贸b d膮偶enia do ich zaspokajania [1, 2, 3].

Zrozumienie i szacunek

Po trzecie, dziecko komunikuj膮ce si臋 zgodnie z zasadami porozumienia bez przemocy uczy si臋 zrozumienia i szacunku. Co bardzo istotne, uczy si臋 r贸wnie偶, 偶e i ono jest szanowane i rozumiane. Je偶eli rodzic nie wykorzystuje swojej przewagi by okaza膰 wy偶szo艣膰, maluch pojmuje, 偶e niezale偶nie od tego, 偶e opiekunowie s膮 starsi i o wielu sprawach wiedz膮 wi臋cej, on jako rozm贸wca traktowany jest r贸wnorz臋dnie. Takie podej艣cie sprzyja r贸wnie偶 p贸藕niejszej gotowo艣ci do wsp贸艂pracy ze strony dziecka [1, 2, 3].

Rozwi膮zywanie konflikt贸w

Po czwarte, odnosz膮c si臋 do opisanego powy偶ej przyk艂adu konfliktu pomi臋dzy koleg膮 a kole偶ank膮 nale偶y podkre艣li膰, 偶e porozumienie bez przemocy pomaga konstruktywnie rozwi膮zywa膰 konflikty. Zadaniem opiekuna nie musi by膰 bowiem rozstrzygni臋cie spory, znalezienie winnych i wyci膮gni臋cie konsekwencji, ale nauczenie dzieci, 偶e w odniesieniu do ka偶dego konfliktu istnieje strategia post臋powania, kt贸ra nie krzywdzi 偶adnej ze stron [1, 2, 3].

Dowiedz si臋 tak偶e, jak m贸wi膰 do dziecka i jak przebiega adaptacja dziecka w 偶艂obku z perspektywy malucha. Piszemy o tym na naszym blogu!

Bibliografia

  1. Rosenberg, M., & Chopra, D. (2015). Nonviolent Communication: A Language of Life: Life-Changing Tools for Healthy Relationships. PuddleDancer Press.
  2. Lee, C. A., Kessler, C. M., Varon, D., Martinowitz, U., Heim, M., ROSENBERG, M., & Molho, P. (1998). Nonviolent (empathic) communication for health care providers. Haemophilia, 4(4), 335-340.
  3.  Jedynak, A. (2009). Porozumienie bez przemocy. Uniwersytet Warszawski. Etyka, 42 23-46.